Ανάμεσα στα χωριά Επινιανά και Άγραφα, Στερεά Ελλάδα, Ελλάς, στο σπήλαιο ενός γρανιτένιου βράχου, είναι χτισμένο το καθολικό της Μονής της Παναγίας της Στάνας των Αγράφων. Η ιστορία της είναι συνδεδεμένη με πολλές παραδόσεις και θρύλους. Λέγεται ότι περί τα μέσα του 12ου αιώνα βρέθηκε από βοσκούς στο βάθος της σπηλιάς, η εικόνα της Γέννησης της Θεοτόκου, έτσι έγινε η ανέγερση του μικρού Ναού.
Μια άλλη παράδοση αναφέρει ότι η θαυματουργή εικόνα μεταφέρθηκε από
το χωριό Στάνο της Αμφιλοχίας για να προφυλαχθεί από τους εικονομάχους ή ότι η ονομασία της προέρχεται από τις στάνες των κτηνοτρόφων που υπήρχαν σε αφθονία παλαιότερα και ότι η εικόνα της Παναγίας τους προστάτευε.
Ο Ναός έχει σχήμα σταυρικό με τρούλο ύψους 7 έως 8 μέτρων και χρονολογείται τον 15ο ή τον 16ο αιώνα.
Το τέμπλο του είναι μικρό, αλλά ξυλόγλυπτο, εξαιρετικής
τέχνης. Επίσης, οι εικόνες που κοσμούν το ναό είναι έργα ντόπιων αγιογράφων της Βυζαντινής Σχολής των Αγράφων.
Αγιογραφίες σώζονται στην δυτική πλευρά του Ναού.
Οι πιο ευδιάκριτες είναι η κυρίαρχη μορφή του Παντοκράτορα στον τρούλο. Πίσω από τον τρούλο βρίσκεται η είσοδος της μικρής σπηλιάς που πιστεύεται ότι εκεί βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας. Η σημερινή μορφή της μονής έχει υποστεί φθορές, λόγω της υγρασίας και των νεότερων επιχρισμάτων.
Είναι αφιερωμένη στην γέννηση της Θεοτόκου, γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Κάθε χρόνο πραγματοποιείται διήμερο εορταστικό πανηγύρι στις 7 & 8 Σεπτεμβρίου και πλήθος πιστών ανηφορίζει έως εδώ.
.jpg)