Μονή Βλατάδων, 14ου αιώνα, Θεσσαλονίκη, Ελλάς
Κοντά στα τείχη της Ακρόπολης, στην Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης, 80 περίπου μέτρα από τα τείχη του Επταπυργίου, βρίσκεται η σταυροπηγιακή μονή Βλατάδων. Oνομάζεται έτσι, γιατί σύμφωνα με την παράδοση, κατά τη θεμελίωσή της τοποθέτησαν στον χώρο σταυρό ("σταυρός πήξαιτο"). Είναι το μοναδικό μοναστήρι της βυζαντινής περιόδου της πόλης που εξακολουθεί να λειτουργεί μέχρι σήμερα.
Είναι αφιερωμένη στη Μεταμόρφωση του Χριστού, είχε αφιερωθεί
αρχικά στον Χριστό Παντοκράτορα. Σύμφωνα με μαρμάρινη επιγραφή, ιδρύθηκε από τους αδελφούς Δωρόθεο και Μάρκο Βλατή, εκ των οποίων ο Δωρόθεος υπήρξε μαθητής του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ηγέτη του Ησυχαστικού κινήματος του 14ου αιώνα, και διετέλεσε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κατά τα έτη 1371-1379. Από την αρχική βυζαντινή μονή σώζεται σήμερα μόνο το καθολικό.
Αρχιτεκτονικά, το καθολικό της μονής ανήκει σε σπάνια παραλλαγή του σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού, στην οποία ο τρούλος δε στηρίζεται σε κίονες, αλλά σε δύο πεσσούς δυτικά και στους τοίχους του Ιερού ανατολικά. Στις τρεις πλευρές περιβάλλεται με στοά (περίστωο), η οποία απολήγει ανατολικά σε δύο παρεκκλήσια. Κατά τον 19ο και 20ο αιώνα έγιναν επισκευές και προσθήκες.
Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται μεταξύ των ετών 1360-1380. Στη χρονολόγηση αυτή οδηγεί και η απεικόνιση του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ο οποίος εκοιμήθη το 1359. Πρόκειται για την παλαιότερη απεικόνιση του αγίου, αμέσως μετά την αγιοποίησή του.
Στο τρούλο εικονίζεται ο Παντοκράτορας ενώ σε άλλα σημεία του ναού σώζονται τοιχογραφίες με σκηνές του Δωδεκαόρτου, μορφές ασκητών, μοναχών και στρατιωτικών αγίων, η Βάπτιση και αποσπασματικά τα θαύματα του Ιησού.
Το ξυλόγλυπτο τέμπλο χρονολογείται πιθανώς τον 17ο αιώνα.
Μοναδικά κειμήλια φυλάσσονται στο σκευοφυλάκιο της Μονής. Μεταξύ αυτών, ιερά σκεύη, χειρόγραφα και εικόνες που χρονολογούνται από τον 12ο έως τον 19ο αιώνα. MyPhotoPics
